Bu ilaçlar nedir, neden verilir?
Biyolojik tedaviler; romatizmal hastalıklardaki iltihabı, ona yol açan hücre ve molekülleri hedef alarak baskılayan modern bir ilaç grubudur. Klasik ilaçlardan farkı, bağışıklık sistemini genel olarak değil, iltihabın belirli bir noktasını "nokta atışı" hedefleyerek etkilemesidir. Cilt altına iğne (kullanıma hazır kalem veya enjektör) ya da hastanede damar yoluyla (infüzyon) uygulanır.
Romatoid artrit başta olmak üzere birçok iltihaplı romatizmal hastalıkta, klasik temel ilaçlarla hedefe ulaşılamadığında devreye girer.
Nasıl kullanılır?
- Hangi biyolojik ilacın, hangi yolla ve hangi aralıkta kullanılacağına hastalığınıza ve size göre hekiminiz karar verir; önerilen düzenin dışına çıkmayın.
- Cilt altı iğneleri kısa bir eğitimle çoğu hasta evde kendi kendine rahatça uygular; infüzyon tedavileri ise hastanede, gözetim altında yapılır.
- Saklama: İğneler buzdolabında (dondurmadan, kapağının iç rafı gibi ısısı oynamayan bir bölümde) saklanır. Seyahatte soğuk zinciri korumak için buz kasetli küçük bir termos çanta kullanın; uçakta ilacınızı yanınıza (kabin bagajına) alın ve uzun yolculuklar öncesinde pratik önerileri hekiminize sorun.
- Bir dozu atlarsanız kendi kararınızla iki doz üst üste yapmayın; hekiminize danışın.
Başlamadan önce ve takipte
Biyolojik ilaçlar bağışıklık sisteminin belirli kollarını baskıladığı için, vücutta sessiz bekleyen bazı mikropları "uyandırabilir". Bu yüzden tedaviye başlamadan önce herkese tüberküloz (verem) taraması ile hepatit B ve C testleri yapılır. Bu taramalar bir formalite değildir: sessiz bir tüberküloz veya hepatit saptanırsa önce koruyucu tedavi düzenlenir ve biyolojik ilacınız gönül rahatlığıyla başlanır.
- Takipte hekiminizin belirlediği aralıklarla kontrol ve kan testleri yapılır.
- Ateşli hastalıkta: Ateşli bir enfeksiyon geçirirken o haftaki/o günkü dozunuzu yapmayıp hekiminize danışma alışkanlığı edinin. İyileştikten sonra tedaviye genellikle kaldığı yerden devam edilir.
- Ameliyat ve diş girişimleri: Planlanan bir ameliyat varsa cerrahınıza biyolojik ilaç kullandığınızı söyleyin ve zamanlamayı romatoloğunuzla planlayın; ilaca çoğunlukla kısa bir ara verilir.
- Aşılar: Canlı aşılar biyolojik tedavi sırasında yapılmaz. Buna karşılık grip ve zatürre aşıları önerilir; aşı takviminizi tedaviye başlamadan önce hekiminizle planlamak en iyisidir.
Sık görülen yan etkiler ve ne yapmalı?
- Enjeksiyon yeri reaksiyonları: İğne bölgesinde kızarıklık, hafif şişlik ve kaşıntı sıktır ve genellikle zararsızdır; çoğunlukla birkaç günde geçer ve tekrarlayan uygulamalarla azalır. Soğuk uygulama rahatlatır. Yaygınlaşırsa hekiminize bildirin.
- Enfeksiyona yatkınlıkta hafif artış: En çok üst solunum yolu enfeksiyonları görülür. Ateş ve enfeksiyon belirtilerinde dozu erteleyip hekiminize danışın.
- İnfüzyon reaksiyonları: Damar yoluyla uygulanan ilaçlarda seyrek görülür; infüzyonlar zaten bu nedenle gözetim altında yapılır.
Önemli uyarılar
- Ateşiniz varken dozunuzu yapmayın; önce hekiminize danışın.
- Yeni ve açıklanamayan belirtileri (uzayan öksürük, gece terlemesi, kilo kaybı, geçmeyen yara) hekiminizle paylaşın.
- Herhangi bir hekime veya diş hekimine gittiğinizde biyolojik ilaç kullandığınızı mutlaka söyleyin.
- Sigara tedavi yanıtınızı azaltır (ilgili yazı); düzenli egzersiz ise tedavinizin en iyi yol arkadaşıdır (ilgili yazı).
- Biyobenzerler: Eczanede ilacınızın "biyobenzer" adı verilen eşdeğer etkinlikte bir formuyla karşılaşabilirsiniz; bu geçişler hekiminizin bilgisi dahilinde yapıldığında güvenlidir.
Gebelik ve emzirme
Biyolojik ilaçlar bu konuda tek tip değildir: bazıları gebelikte kullanılabilirken bazıları için tedavinin gözden geçirilmesi gerekir. Bu nedenle gebelik düşünceniz varsa — henüz plan aşamasındayken — romatoloğunuzla görüşün; tedaviniz gebeliğinize uygun biçimde düzenlenir. Emzirme dönemindeki kararlar da ilacınıza göre hekiminizle birlikte verilir.
Ne zaman hekiminize başvurmalı?
- Ateş, üşüme-titreme veya başka enfeksiyon belirtileri geliştiğinde,
- Enjeksiyondan sonra yaygın döküntü, yüzde-dudakta şişme veya nefes darlığı olursa vakit kaybetmeden,
- Uzayan öksürük, gece terlemesi veya istemsiz kilo kaybı fark ettiğinizde,
- Ameliyat planlandığında veya başka bir hastalık nedeniyle yeni ilaç başlandığında,
- Gebelik planladığınızda veya gebe kaldığınızı öğrendiğinizde.
Diğer merak ettikleriniz için sık sorulan sorular sayfamıza göz atabilirsiniz.